Większość grzybiarzy podczas jesiennych wypraw do lasu wypatruje przede wszystkim borowików, podgrzybków i maślaków. Tymczasem wśród opadłych liści można natknąć się na znacznie bardziej niezwykłe okazy. Niektóre wyglądają wręcz egzotycznie, chociaż w Polsce występują powszechnie. Jednym z nich jest gąsówka fioletowawa (Collybia nuda, dawniej Lepista nuda), znana również jako gąsówka naga. Ten charakterystyczny grzyb wyróżnia się nie tylko wyglądem, ale również kulinarnym potencjałem.
WIDEO…
Gąsówka fioletowawa – grzyb jak z bajki. Po czym go poznać?
Gąsówka fioletowawa należy do jednych z najbardziej efektownych grzybów rosnących w polskich lasach. Jej znakiem rozpoznawczym jest niezwykła kolorystyka. Młode owocniki mogą być niemal całkowicie fioletowe. Taką barwę mają nie tylko kapelusze, ale również blaszki, trzony, a nawet miąższ.
Z czasem ich wygląd się zmienia. Kapelusze, początkowo wypukłe i z podwiniętymi brzegami, stopniowo się rozpłaszczają. Mogą osiągać średnicę kilkunastu centymetrów. Intensywny fiolet zaczyna blednąć, a starsze egzemplarze przybierają odcienie szarobrązowe, beżowe lub ochrowe. Dlatego dojrzałe gąsówki nie zawsze przypominają efektowne grzyby ze zdjęć w atlasach.
Gąsówka ma charakterystyczny zapach, który często określa się jako owocowy, kwiatowy, a nawet lekko perfumowany. Niektórzy wyczuwają w nim również słodkawe lub korzenne nuty. To dość nietypowe w porównaniu z ziemistym aromatem wielu popularnych grzybów leśnych. Jej miąższ jest mięsisty i dość jędrny, co ma niemałe znaczenie w kuchni.
Okaz, który lubi chłód. Nie boi się nawet grudniowej aury
Jedną z największych zalet gąsówki jest pora jej występowania. Najczęściej pojawia się od września do listopada, ale podczas łagodnej jesieni można znaleźć ją również w grudniu. Zdarza się, że wyrasta jeszcze po pierwszych przymrozkach, kiedy większość popularnych grzybów zakończyła już owocnikowanie.
Sprzyjają jej wilgotne warunki i chłodniejsze temperatury. Rośnie w lasach liściastych, iglastych oraz mieszanych. Szczególnie często można spotkać ją wśród opadłych liści i igliwia. Nie jest jednak przywiązana do jednego gatunku drzewa.
Gąsówka rozkłada martwą materię organiczną, między innymi szczątki roślinne znajdujące się w ściółce. Dzięki temu występuje także poza lasami, na przykład w parkach, ogrodach i na terenach bogatych w próchnicę.
Często rośnie w grupach, szeregach, a niekiedy tworzy charakterystyczne kręgi. W przeciwieństwie do borowików gąsówka nie potrzebuje współpracy z korzeniami żywych drzew. Ta cecha pozwala jej zasiedlać różnorodne środowiska.
Potencjał kulinarny gąsówki fioletowawej
Choć gąsówka nie cieszy się taką popularnością jak prawdziwki czy kurki, ma wiele cech cenionych w kuchni. Przede wszystkim wyróżnia ją zwarty, mięsisty miąższ oraz charakterystyczny, słodkawy aromat.
Nadaje się między innymi do sosów, zup, farszów i potraw duszonych. Jej smak dobrze komponuje się ze śmietaną, cebulą, czosnkiem oraz ziołami. Może stanowić również ciekawy składnik risotta i dań z makaronem, w których grzyby odgrywają główną rolę.
Szczególnie interesująca jest jej konsystencja. Młode owocniki mają jędrny miąższ, który dobrze znosi odpowiednią obróbkę cieplną. Dzięki temu gąsówka sprawdza się także jako składnik gulaszów, potrawek warzywnych oraz farszów do pierogów i krokietów. Młode egzemplarze bywają również wykorzystywane do marynowania.
Jej potencjał dostrzec można także w kuchni roślinnej. Mięsista struktura pozwala uzyskać przyjemną konsystencję potraw bez dodatku mięsa. Co ciekawe, gąsówka traci część intensywnego fioletowego zabarwienia podczas gotowania czy smażenia.
Wspólny mianownik z boczniakami i pieczarkami
Najbardziej zaskakująca cecha gąsówki fioletowawej wiąże się z możliwością jej uprawy. W przeciwieństwie do borowików, które do rozwoju potrzebują żywych drzew, gąsówka potrafi rosnąć na podłożach bogatych w rozkładającą się materię organiczną.
Dzięki temu jej grzybnię można rozwijać na odpowiednio przygotowanych mieszankach zawierających między innymi kompostowane resztki roślinne, słomę czy trociny. To sprawia, że gatunek interesuje nie tylko grzybiarzy, ale również pasjonatów zajmujących się uprawą grzybów jadalnych.
Gąsówka nie jest jednak tak łatwa w hodowli jak boczniak czy pieczarka. Potrzebuje specyficznych warunków, a samo rozwinięcie grzybni nie gwarantuje pojawienia się owocników. Szczególne znaczenie ma obniżenie temperatury.
Czytaj także:
- Pyszny kuzyn prawdziwka to prawdziwy leśny skarb do sosów i suszenia. Tego grzyba szukaj aż do listopada
- Inni kombinują, ja po prostu suszę grzyby w pokoju. Babunia nauczyła mnie, jak robić to niemal zawodowo
- Zalewę do marynowania grzybów szykuję z pikantną nutką. Nawet babcia poprosiła mnie o słoiczek
