Kolczak rudawy nie robi w lesie takiego wrażenia jak dorodny prawdziwek, łatwo więc przejść obok niego obojętnie. Chociaż szkoda. To grzyb jadalny i całkiem smaczny, ważne jednak, żeby nauczyć się odróżniać młode, dobre do kuchni okazy od starych i gorzkawych.
WIDEO…
Kolczak rudawy - co to za grzyb?
Kolczak rudawy nosi łacińską nazwę Hydnum rufescens i należy do rodzaju Hydnum, czyli kolczaków. Jego nazwa dobrze oddaje wygląd owocnika – „rufescens” odnosi się bowiem do rudziejącej, czerwonawej barwy. W starszej literaturze możesz spotkać również nazwy traktujące go jako odmianę lub formę blisko spokrewnionego kolczaka obłączastego, czyli Hydnum repandum.
Nie traktuj jednak każdego grzyba z kolcami pod kapeluszem jako kolczaka rudawego. Kolczasty hymenofor występuje również u przedstawicieli innych rodzajów, dlatego przed zabraniem nieznanego grzyba do kuchni zawsze dokładnie przyjrzyj się wszystkim jego cechom.
Jak wygląda kolczak rudawy?
Najpierw spójrz na kapelusz. Zazwyczaj jest niewielki i osiąga kilka centymetrów średnicy, choć dorodne okazy mogą dochodzić mniej więcej do 8 cm. Kolor bywa zmienny: od cielistopomarańczowego przez pomarańczowobrązowy aż po rdzawy i czerwonawopomarańczowy. Młody egzemplarz widziany od góry może delikatnie przypominać pieprznik jadalny, czyli popularną kurkę.
Kapelusz młodego kolczaka jest wypukły. Z wiekiem rozpościera się, staje się bardziej nieregularny, wygina się, a w środkowej części może pojawić się zagłębienie. Brzeg często jest falisty i dość ostry. Powierzchnia młodych owocników może być pokryta bardzo drobnymi, krótkimi i gęstymi włókienkami, przez co wygląda trochę jak delikatny filc, później robi się gładsza.
Najważniejszą cechę zobaczysz jednak po odwróceniu kapelusza. Zamiast blaszek lub gąbczastych rurek znajdziesz tam gęste i kruche kolce. U młodych grzybów są białawe, później przybierają żółtawe i pomarańczowe odcienie. U kolczaka rudawego tylko nieznacznie zbiegają na trzon.
Trzon osiąga do około 7 cm wysokości i 2 cm grubości. Jest pełny i gładki, najczęściej białawy, czasem z rdzawymi przebarwieniami. Po uszkodzeniu może żółknąć.
Miąższ tych grzybów jest kruchy, ale dość twardy. Początkowo ma kolor białawy lub żółtawy, a z wiekiem może przybierać rdzawe odcienie. Zapach i smak nie są szczególnie intensywne. Starsze owocniki mogą natomiast stać się gorzkawe.
Najłatwiej pomylić kolczaka rudawego z kolczakiem obłączastym. Nie jest to fatalny błąd, ponieważ ten drugi również jest jadalny. Zachowaj jednak ostrożność wobec innych grzybów mających kolczasty hymenofor. Jeżeli pozostałe cechy owocnika nie pasują do kolczaka rudawego, pozostaw go w lesie.
Gdzie rośnie kolczak rudawy? Występowanie w Polsce
To grzyb mikoryzowy, czyli jego grzybnia współpracuje z korzeniami drzew. Możesz spotkać go w różnych typach lasów, zarówno w sąsiedztwie drzew iglastych, jak i liściastych.
Rozglądaj się szczególnie w miejscach pokrytych ściółką i mchem. Gdy znajdziesz jeden owocnik, dobrze sprawdź jego najbliższe otoczenie. Kolczaki rudawe często pojawiają się grupami, dlatego w pobliżu pierwszego grzyba możesz znaleźć następne.
Sezon na ten gatunek przypada przede wszystkim na drugą połowę lata i jesień. Przy sprzyjających warunkach możesz szukać kolczaka rudawego od lipca aż do listopada. Dobre wyniki przynoszą wyprawy po okresach deszczowych, kiedy leśna ściółka pozostaje wilgotna.
Jak zbierać kolczaki rudawe?
Do koszyka wybieraj przede wszystkim młode i jędrne owocniki. W przypadku kolczaka rudawego ma to wyjątkowo praktyczne znaczenie. Starsze sztuki stają się twardsze, a ich smak może zrobić się gorzkawy lub kwaskowaty. Gorycz może być szczególnie wyczuwalna u starszych owocników.
Przed zabraniem grzyba obejrzyj jego spód. Kolce powinny wyglądać świeżo, a cały owocnik powinien być zwarty, jędrny. Kolczaki stosunkowo rzadko bywają mocno robaczywe, ale nie traktuj tego jako reguły. Każdy owocnik przekrój w domu i dokładnie sprawdź.
Możesz delikatnie wykręcić grzyb z podłoża albo odciąć trzon nożykiem. Jeśli go wykręcasz, nie rozgrzebuj przy tym ściółki, a powstałe miejsce ponownie nią przykryj. Dla grzybni znacznie ważniejsze od samego sposobu oddzielenia owocnika jest to, żebyś nie niszczył podłoża wokół niego.
Już podczas zbierania usuń większe kawałki ziemi, liści i igieł. Oszczędzisz sobie później pracy w kuchni. W domu obchodź się z grzybami delikatnie, ponieważ kolce łatwo się łamią i osypują.
Jak przyrządzić kolczaki rudawe?
Jeśli chcesz poznać smak tych grzybów, zacznij od najprostszego sposobu. Usmaż młode kolczaki na maśle. Oczyść je, większe sztuki pokrój na kawałki i wrzuć na patelnię. Pozwól najpierw odparować nadmiarowi wody, a następnie dodaj masło i smaż grzyby do lekkiego zrumienienia. Na koniec dopraw je solą i pieprzem. Jeśli lubisz, dodaj również trochę cebuli.
Nie przesadzaj z przyprawami. Jeśli użyjesz dużej ilości czosnku, ziół i intensywnych dodatków, łatwo przykryjesz delikatny smak kolczaka. Masło dobrze do niego pasuje i pozwala wydobyć jego walory bez niepotrzebnego komplikowania potrawy.
Możesz również połączyć kolczaki z borowikami, podgrzybkami i innymi jadalnymi grzybami leśnymi. Przygotuj z takiej mieszanki sos, zupę albo farsz. Kolczaki nadają się także do duszenia i marynowania.
Czytaj także:
- Te grzyby są lepsze niż kanie, a Polacy omijają je w lesie. Smażone na maśle to obiadowy rarytas
- Ten grzyb tylko udaje smakowitą kanię, ale ma paskudny smak. Sprawdź ten szczegół i zostaw go w lesie
- Mało znane grzyby jadalne, na które zdecydowanie warto zwrócić uwagę: znasz te ciekawe gatunki?
