Jesienią większość grzybiarzy odkłada koszyki do piwnicy i czeka na kolejny sezon. Tymczasem wystarczy zmienić miejsce poszukiwań, żeby nawet w środku zimy wrócić do domu ze świeżymi grzybami. Zamiast wypatrywać kapeluszy wśród opadłych liści, przyjrzyjcie się pniom drzew, starym pniakom i powalonym konarom. Właśnie tam rośnie płomiennica zimowa, która potrafi przetrwać mróz i wznowić wzrost podczas odwilży.
WIDEO…
Płomiennica zimowa - co warto o niej wiedzieć?
Płomiennica zimowa (Flammulina velutipes) to jadalny grzyb blaszkowy należący do rodziny obrzękowcowatych. W starszych atlasach znajdziesz ją pod nazwą zimówka aksamitnotrzonowa. Grzybiarze nazywają ją także zimówką, monetką, listopadówką, wierzbówką czy pieńkówką. Te ludowe określenia nawiązują do wyglądu grzyba, terminu jego występowania lub miejsc, w których najczęściej rośnie.
Łacińska nazwa gatunku również wiele mówi o jego wyglądzie. Słowo Flammulina nawiązuje do płomienistej, żółtopomarańczowej barwy kapelusza, natomiast velutipes oznacza aksamitną stopę. To określenie odnosi się do charakterystycznego trzonu pokrytego delikatnym, aksamitnym nalotem.
Największą osobliwością płomiennicy jest termin owocowania. Podczas gdy większość popularnych grzybów kończy sezon jesienią, ona zaczyna pojawiać się liczniej i jest w lasach aż do wiosny. Nie szukaj jej jednak w ściółce, bo jest grzybem nadrzewnym. Wypatruj skupisk niewielkich kapeluszy wyrastających bezpośrednio z drewna.
Płomiennicę zimową spotkasz praktycznie na terenie całej Polski. Jest gatunkiem pospolitym, ale nie oznacza to, że rośnie w każdym lesie. Najważniejszy jest dostęp do odpowiedniego drewna oraz wilgotność otoczenia. Najpierw sprawdź miejsca, w których rosną wierzby i topole, bo to jedne z ulubionych drzew płomiennicy. Szukaj jej także na olszach, wiązach, klonach, bukach i lipach. Znacznie rzadziej zasiedla drewno drzew iglastych.
Jak wygląda płomiennica zimowa? Uważaj na podobne grzyby
Płomiennica zimowa ma kapelusz o średnicy najczęściej od 2 do 8 cm, chociaż wyjątkowo dorodne okazy osiągają nawet 10-12 cm. Młode kapelusze są wypukłe, a z wiekiem stają się bardziej płaskie, niekiedy z lekko pofalowanymi brzegami. Ich kolor przechodzi od miodowożółtego przez pomarańczowy aż po rdzawobrązowy. Środek kapelusza jest zwykle ciemniejszy od brzegów. Od spodu zobaczysz blaszki o barwie kremowej, białawej lub bladożółtej, a miąższ jest cienki, jasny i delikatny.
Najważniejszą cechą rozpoznawczą jest jednak trzon. W górnej części ma żółtawą barwę, natomiast ku podstawie staje się ciemnobrązowy, a czasem niemal czarny. Pokrywa go drobny, aksamitny kutner. Trzon jest dość twardy, włóknisty i nie ma pierścienia. Wysyp zarodników płomiennicy jest biały.
Musisz jednak zachować szczególną ostrożność, bo płomiennica może zostać pomylona z silnie trującą hełmówką jadowitą (Galerina marginata). Jak je rozróżnić? Hełmówka również wyrasta na drewnie i ma brązowawe kapelusze, ale jej trzon jest zwykle włóknisty, a nie ciemny i aksamitny. Często występuje na nim pierścień lub jego pozostałości, choć u starszych okazów mogą być niewidoczne. Dodatkowo hełmówka wytwarza rdzawobrązowy wysyp zarodników, a nie biały.
Nie kieruj się więc wyłącznie kolorem kapelusza, porą roku ani miejscem wzrostu. Sprawdzaj wszystkie cechy, a jeżeli nie masz pewności co do gatunku, zostaw grzyby na drzewie.
Jak przyrządzić płomiennicę?
Płomiennica zimowa jest grzybem jadalnym, cenionym za delikatny smak i przyjemną konsystencję kapeluszy. Niektórzy grzybiarze porównują jej smak do opieniek. Pamiętaj jednak, że nie wolno jeść jej na surowo. Przed spożyciem koniecznie trzeba poddać ją dokładnej obróbce termicznej. Ugotuj więc lub duś grzyby do pełnego przygotowania, a nie tylko krótko je podgrzej. Nie traktuj też marynowania w samym occie jako zamiennika gotowania.
Do jedzenia wybierajcie przede wszystkim kapelusze. Dolne części trzonów są twarde i łykowate, dlatego najlepiej je odrzucić. Zawsze zacznij jednak od dokładnego oczyszczenia kapeluszy. Usuń resztki kory, liście i inne zanieczyszczenia, a potem odetnij twarde, ciemne części trzonów. Następnie dokładnie ugotuj lub duś grzyby z podsmażoną cebulką i niewielką ilością wody. Tak przygotowane grzyby podawaj z ziemniakami, kaszą albo świeżym pieczywem.
Płomiennica świetnie sprawdza się również w zupach. Dodaj ją do bulionu z marchewką, pietruszką i ziemniakami, a następnie gotuj do miękkości. Jej delikatny smak nie zdominuje pozostałych składników. A jeśli chcesz czegoś bardziej sycącego, wykorzystaj dobrze ugotowane i odparowane płomiennice do farszu na pierogi. Drobno je posiekaj, połącz z podsmażoną cebulą i dopraw majerankiem oraz pieprzem. Taki farsz sprawdzi się także w krokietach i pasztecikach.
Możesz również przygotować sos grzybowy ze śmietaną lub zamarynować wcześniej ugotowane kapelusze w zalewie octowej, stosując sprawdzony przepis na bezpieczne przetwory.
Czytaj także:
- Tego grzyba nazywają „kurczakiem z lasu”. Mięsny smak to jednak tylko początek niespodzianek
- Ten grzyb rośnie całymi kępami i zimna się nie boi. Pełny kosz możesz nazbierać nawet w grudniu
- Te wyjątkowe grzyby zbieram całymi naręczami w listopadzie, a nawet zimą. Nie patrzę jednak pod nogi
