Czubajnik ponury jest grzybem teoretycznie uznawanym za jadalny, ale dla większości leśnych zbieraczy nie jest wart zabierania do koszyka. Z wyglądu niby przypomina smakowitą kanię, ale po usmażeniu potrafi rozczarować ziemistym, gorzkawym, paskudnym posmakiem. Jeśli masz choć cień wątpliwości, nie zbieraj go na kotlety ani do sosu.
WIDEO…
Czubajnik ponury - jaki to grzyb?
Czubajnik ponury, czyli Chlorophyllum olivieri, jest bliskim krewnym czubajników, które wiele osób wrzuciłoby pewnie do jednego koszyka z kaniami. Nazwa może być dla części grzybiarzy nowa, ponieważ dawniej podobne okazy bywały różnie oznaczane i opisywane. W rozmowach terenowych można spotkać określenia fałszywa kania albo ponurak, ale nie warto traktować ich jak pewnej wskazówki. Nie mówią bowiem nic o bezpieczeństwie konkretnego owocnika. Ten gatunek ma ciemniejszy, bardziej łuskowaty kapelusz i zwykle jest wyraźnie skromniejszy od dorodnej czubajki kani. To właśnie jednak podobieństwo do lubianego grzyba sprawia, że czubajnik ponury tak łatwo trafia do koszyka przez pomyłkę.
Jak odróżnić go od kani?
Najlepiej zacząć od trzonu, bo to na nim widać różnicę najbardziej przydatną w lesie. Czubajka kania ma charakterystyczny, brązowy wzór przypominający skórę węża, natomiast trzon czubajnika ponurego jest bardziej jednolity, włóknisty i nie tworzy tak wyraźnego zygzakowatego rysunku.
Kapelusz czubajnika ponurego osiąga zwykle do około 15 cm średnicy, ma brązowawy środek oraz liczne, ciemne łuski układające się jak dachówki. Te wyraźne łuski to najważniejsza różnica, więc warto sprawdzić ten szczegół i zostawić go w lesie. Po uszkodzeniu blaszki i miąższ mogą czerwienieć lub przybierać rdzawy odcień. Nie rozpoznawaj jednak grzyba wyłącznie po jednej cesze, bo wygląd owocników zmienia się z wiekiem i po deszczu. Pamiętaj:
- czubajka kania – zwykle większa, z wyraźnym wzorem na trzonie;
- czubajnik czerwieniejący – podobny, również może zmieniać barwę po uszkodzeniu;
- czubajnik ogrodowy – bardzo podobny, ale niewskazany do jedzenia;
- muchomory – mogą mieć pierścień i jasne blaszki, dlatego zawsze oglądaj także podstawę trzonu.
Gdzie rośnie czubajnik ponury?
Na czubajnika ponurego można trafić w różnych częściach Polski, zwłaszcza od lata do jesieni. Lubi miejsca z żyzną, wilgotną glebą bogatą w resztki organiczne. Wypatruj go raczej na obrzeżach lasów liściastych i mieszanych, przy leśnych drogach, na polanach, w parkach oraz większych ogrodach niż w głębi suchego boru. Często wyrasta po deszczu, nieraz w grupach lub szerokich kręgach. Taka obfitość może zachęcać do zbioru, lecz przy tym gatunku nie warto kierować się zasadą, że skoro grzybów jest dużo, trzeba je wykorzystać...
Zbieranie i przygotowanie grzyba
Jeżeli nie potrafisz samodzielnie i bez wahania odróżnić czubajnika ponurego od kani, zostaw go w lesie. To rozsądniejsza decyzja niż próba ratowania potrawy intensywną panierką, czosnkiem czy smażeniem na dużej ilości tłuszczu. Czubajnik ponury bywa uznawany za jadalny, lecz z uwagi na smak, nie jest grzybem polecanym do jedzenia...
Czytaj także:
- Bajecznie prosty przepis na makaron z grzybami leśnymi. Uszykuj dużo, bo rodzina podstawi talerze po dokładki
- Z popularnych grzybów robię zupę a la flaczki. Nawet mięsożerny mąż zajada, aż mu się uszy trzęsą
- To najlepsze grzyby w panierce na jesienną kolację. Dodaję 1 składnik, aby były chrupiące
