Gąska zielonka, nazywana też zielonką, zieleniatką albo prośnianką, to bardzo ciekawy gatunek. Jej zielonkawożółta barwa i późny termin pojawiania się sprawiają, że dla wielu osób jest jednym z najpyszniejszych grzybów końca sezonu.
WIDEO…
Gąska zielonka w polskich lasach
Gąska zielonka nosi łacińską nazwę Tricholoma equestre. W różnych regionach można usłyszeć przede wszystkim określenia zielonka, zieleniatka i prośnianka, ale wszystkie dotyczą tego samego grzyba o charakterystycznym żółtozielonym zabarwieniu. Przez lata była ceniona przez doświadczonych zbieraczy za jędrny miąższ i wyraźny smak, a także za to, że pojawia się wtedy, gdy wiele popularnych gatunków ma już za sobą najlepszy czas.
Jak wygląda gąska zielonka?
Najczęściej najpierw widać jej kapelusz, bo trzon bywa głęboko schowany w piasku, igliwiu lub mchu. Kapelusz ma barwę żółtozieloną, oliwkową albo żółtobrązową, przy czym środek jest zwykle ciemniejszy. U młodych okazów jest bardziej wypukły, później rozpościera się i staje prawie płaski. Pod spodem znajdują się gęste, żółte blaszki, a trzon jest pełny, żółtawy i często zgrubiały przy podstawie. Zielonka nie ma pierścienia ani pochwy u nasady trzonu. Piasek przyklejony do kapelusza to jej częsty znak rozpoznawczy, ale nigdy nie może być jedyną podstawą decyzji o zebraniu grzyba.
Nie pomyl jej - nie kieruj się tylko kolorem
Przy gąskach najważniejsza jest zasada, by nie kierować się wyłącznie kolorem. Zielonkę można pomylić między innymi z gąską siarkową, która ma mocniejszy, siarkowożółty odcień i nieprzyjemny zapach kojarzący się z gazem lub karbidem. Szczególnej uwagi wymaga też muchomor sromotnikowy, zwłaszcza gdy trafisz na młody, zielonkawy owocnik. Ma on jednak białe blaszki, pierścień na trzonie oraz pochwę u podstawy, dlatego grzyb trzeba wyjmować z ziemi w całości, a nie odcinać samego kapelusza. Największy błąd to wkładanie do koszyka okazów niedojrzałych, uszkodzonych albo takich, których cech nie da się spokojnie sprawdzić.
To ważne:
- Gąska siarkowa – ma intensywnie żółty kolor i odpychający zapach,
- muchomor sromotnikowy – ma białe blaszki, pierścień oraz pochwę u podstawy trzonu.
Gdzie szukać zielonek?
Gąska zielonka najchętniej rośnie w borach sosnowych, zwłaszcza na lekkich, piaszczystych glebach. Warto zaglądać do młodników sosnowych, na skraje dróg leśnych i w miejsca, gdzie pod drzewami leżą grube warstwy igieł. Gatunek tworzy z sosną mikoryzę, dlatego obecność tych drzew jest ważną wskazówką. Owocniki pojawiają się zwykle od września do listopada, a podczas łagodnej jesieni można je spotkać także w grudniu. Rosną pojedynczo albo w grupach, nieraz bardzo licznie. Szukaj powoli, przesuwając wzrokiem po mchu i piasku - zielonkawy kapelusz potrafi niemal zniknąć wśród igliwia.
Czy zielonkę można jeść?
Zielonki nie należy spożywać zbyt często ani w dużych porcjach, a surowa jest całkowicie wykluczona. Jeśli mimo wszystko decydujesz się ją przygotować, wybieraj wyłącznie grzyby bezbłędnie oznaczone, poddaj je dokładnej obróbce cieplnej i potraktuj jako rzadki dodatek, nie podstawę posiłku. Dla początkujących grzybiarzy znacznie rozsądniejszym wyborem będą gatunki łatwiejsze do rozpoznania. Jeśli masz choć cień wątpliwości co do rozpoznania lub bezpieczeństwa, zrezygnuj z tego kulinarnego eksperymentu.
Czytaj także:
- Bajecznie prosty przepis na makaron z grzybami leśnymi. Uszykuj dużo, bo rodzina podstawi talerze po dokładki
- Z popularnych grzybów robię zupę a la flaczki. Nawet mięsożerny mąż zajada, aż mu się uszy trzęsą
- To najlepsze grzyby w panierce na jesienną kolację. Dodaję 1 składnik, aby były chrupiące
